„Wileńska Rossa. Pomnik narodowego ducha" | WYKŁAD

PL Początki Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu sięgają 1910 roku, kiedy przez grupę miłośników dziejów Bytomia zostało założone Bytomskie Towarzystwo Historyczno-Muzealne (Beuthener Geschichts- und Museumsverein). Towarzystwo utworzyło wówczas lokalne muzeum w oparciu o depozyty z prywatnych kolekcji kupca Simona Machy i nauczyciela Hansa Bimlera oraz zbiór pamiątek miejskich i cechowych, a także archiwaliów przekazanych przez bytomski magistrat. Obecnie bytomskie muzeum to niemal 2 000 000 zgromadzonych eksponatów o bezcennej wartości nie tylko dla dziedzictwa Górnego Śląska, ale przede wszystkim całego obszaru Europy Środkowej. Obecnie w Muzeum Górnośląskim funkcjonuje pięć działów naukowych: Dział Archeologii, Etnografii, Historii, Przyrody oraz Sztuki, a także działy pomocnicze, m.in. Edukacji oraz Promocji i Wydawnictw. Instytucja posiada także specjalistyczną bibliotekę, w której zgromadzono ponad 70 tysięcy woluminów w tym bezcenne starodruki. Ponad stuletnia historia muzeum, jak również jego okazałe zbiory to najlepsza wizytówka dla instytucji, która od dekad gromadzi i udostępnia zwiedzającym eksponaty archeologiczne, etnograficzne, przyrodnicze, dokumenty historyczne oraz wysokiej rangi dzieła sztuki. Siedziba placówki zmieniała się wielokrotnie, obecnie zajmuje dwa budynki: wzniesiony w latach 1929–1930 dwuskrzydłowy gmach główny, będący wybitną realizacją form charakterystycznych dla niemieckiego budownictwa funkcjonalistycznego lat 30. XX wieku, mieszczący sale wystaw, magazyny, pracownie i biura oraz wzniesiony z cegły w latach 1897–1899 i zaprojektowany przez Waltera Kerna ze Stegliz koło Berlina budynek byłego starostwa powiatu bytomskiego wraz z wozownią. To w nim znajdują się sala Kolumnowa i sala Gorczyckiego – reprezentacyjna aula nazwana imieniem wybitnego rozbarskiego kompozytora barokowego. Muzeum Górnośląskie to dziś poważna, licząca się w kraju placówka muzealna o niekwestionowanym dorobku, pokaźnych zbiorach i autonomicznym programie. Otwarta dla wszystkich, ukazuje kulturę jako całość, jako dorobek o charakterze materialnym i duchowym, powstający w określonej przestrzeni, czasie, oddziaływający na człowieka i przez niego kształtowany. Kultura nie jest oderwana od historii, przyrody, archeologii, ludzkiej myśli i twórczości – jest bytem uniwersalnym, i jako taką ją ukazujemy, podkreślając jednocześnie naszą górnośląską perspektywę. SZL Zaczōntki Gōrnoślōnskigo Muzeum we Bytōmiu siōngajōm 1910 roku, kedy skuli grupy miyłośnikōw historyje Bytōmia zaczło fungować Bytōmske Tŏwarzistwo Historyczno-Muzealne (Beuthener Geschichts- und Museumsverein). Tŏwarzistwo stworziło ôwdy miyjscowe muzeum na bazie depozytōw z ôsobistyj kolekcyje kramōrza Simona Machy a rechtora Hansa Bimlera jak tyż zbiōr miastowych a rzymieśniczych suwenirōw, a tyż archiwaliōw przekŏzanych bez bytōmski rathaus. Terŏźnie bytōmske muzeum to hned 2 000 000 sebranych eksponatōw ô wzŏcnym wercie niy ino dlŏ erbizny Gōrnego Ślōnska, ale przede wszyjskim cołkigo przestrzyństwa Postrzodkowyj Ojropy. Terŏźnie we Gōrnoślōnskim Muzeum funkcjōniyruje piyńć działōw naukowych: Dziōł Archeologije, Etnografije, Historyje, Przirody jak tyż Kōnsztu, a tyż działy spōmocne, m.in. Edukacyje jak tyż Prōmocyje a Wydŏwnictw. Instytucyjŏ posiadŏ tyż specjalistycznõ bibliŏtykã, kej sebrano bōłŏ bez 70 tysiyncy woluminōw, a rajn wzŏcne stare durki.�� Pōnad storocznŏ historyjŏ muzeum, jak tyż jego sroge zbiory to nojlepszŏ wizytka dlŏ instytucyje, co ôd dziesiynciolecie zbiyrŏ a udostympniŏ zwiydzajōncym eksponaty archeologiczne, etnograficzne, przirodnicze, historyczne dokumynta jak tyż wielkigo znaczyniŏ kōnsztowe roboty. Siydziba placōwki czynsto sie smiyniŏła, terŏźnie sōm to dwa budōnki: pobudōwany bez lata 1929–1930, głowny gmach ze krzidłōma, bydōncy znŏcznõ realizacyjōm mustrōw karakterystycznych dlŏ niymieckigo baukōnsztu funkcjōnalizmu slŏt 30. XX stoleciŏ, mieszczōncy zale wystŏwek, składy, nŏrychty a biōra jak tyż zniesiōny z cegłōwek bez lata 1897–1899 a narychtowany bez Waltera Kerna ze Stegliz kole Berlina budōnek tamtyjszego starōstwa bytōmskigo krysu społym z kolŏrniōm. Tukej rajn sōm Kolōnowŏ zala a zala Grzegorza Gerwazego Gorczyckigo – szykownŏ aula z mianym znŏcznego rozbarskigo barŏkowego kōmpozytora. Gōrnoślōnske Muzeum to dzisiej powŏżnŏ, rachujōncŏ sie w landzie muzealnŏ instytucyjŏ ô niykwestiōnowanym przirobku, srogich zbiōrach a włŏsnym programie. Ôtwartŏ dlŏ wszyjskich, tuplikuje kulturã za cołkość, za przirobek ô karakterze materyjnym a duchownym, powstŏwajōncy bez ôkryślōne przestrzyństwo, czŏs, fungujōncy na czowieka a bez niego formowany. Kultura niy mŏ ôdtarganŏ ôd historyje, przirody, archeologije, ludzkigo myndykowaniŏ a roboty – je bytym uniwerzalnym, i za takõ jã ukazujymy, bez podkryślanie bez tyn sōm czŏs naszã gōrnoślōnskõ perspektywã.