„Zapomniani, a jednak obecni. Pamięć o ofiarach obozu w Świętochłowicach-Zgodzie" | WYKŁAD
Miejsce
pl. Jana III Sobieskiego 2, 41-902 Bytom, Poland
plac Jana III Sobieskiego 2, 41-902 Bytom, Polska
Cena
od 4 zł
Opis
Na mocy uchwał przyjętych przez Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej rok 2025 został ustanowiony Rokiem Tragedii Górnośląskiej. W ramach tych obchodów, 19 listopada 2025 roku, uroczyście odsłonięto zrewitalizowaną bramę dawnego obozu w Świętochłowicach-Zgodzie. Akt ten symbolicznie zwieńczył obchody 80. rocznicy tragicznych wydarzeń, które na trwałe wpisały się w historię Górnego Śląska. W uroczystości wzięli udział mieszkańcy regionu, członkowie rodzin ofiar, przedstawiciele Kościołów, samorządów lokalnych, władz województwa śląskiego oraz reprezentant rządu - wiceminister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dla wielu uczestników było to wydarzenie głęboko osobiste, stanowiące wyraz pamięci i hołdu dla tych, którzy zginęli lub doznali niewyobrażalnych cierpień. Dramatyczne wydarzenia, które w 1945 roku dotknęły dziesiątki tysięcy mieszkańców Śląska, do dziś pozostają otwartą raną i bolesnym doświadczeniem przekazywanym kolejnym pokoleniom. Od czerwca 1943 roku do stycznia 1945 roku w Świętochłowicach-Zgodzie funkcjonowała filia niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau pod nazwą KL Eintrachthütte. Przetrzymywano tam Żydów, Polaków, Francuzów i Rosjan, zmuszanych do niewolniczej pracy w skrajnie nieludzkich warunkach. Po zakończeniu II wojny światowej, w lutym 1945 roku, istniejącą infrastrukturę obozową przejęły nowe władze komunistyczne. Funkcjonariusze Urzędu Bezpieczeństwa, Milicji Obywatelskiej oraz NKWD, bez decyzji prokuratorskich i sądowych, osadzali w obozie osoby uznane za „wrogów nowego ustroju": ludność narodowości niemieckiej, osoby wpisane na volkslistę (najczęściej II grupy), a także Ślązaków podejrzewanych o brak lojalności wobec władz. Wśród więźniów znaleźli się również Polacy z centralnej Polski oraz 38 obcokrajowców. Do obozu trafiały całe rodziny, w tym także dzieci. Epidemia tyfusu, katorżnicza praca, brutalne tortury, głód oraz katastrofalne warunki sanitarno-bytowe prowadziły do masowej śmierci osadzonych. Z zachowanych dokumentów wynika, że w ciągu zaledwie kilku miesięcy funkcjonowania powojennego obozu zmarło lub zostało tam zamordowanych ponad 1850 osób. Grzebano ich potajemnie w zbiorowych mogiłach na cmentarzach katolickich, cmentarzu ewangelickim, a najprawdopodobniej również poza terenem obozu w lesie na wzgórzu Hugona. W Świętochłowicach istnieje dziś kilka miejsc upamiętniających ofiary obozu Zgoda, jednak główne uroczystości od wielu lat odbywają się przy bramie obozowej. To tam oddawany jest hołd więźniom - ofiarom totalitarnej przemocy zarówno nazistowskiego, jak i komunistycznego systemu. Pierwszym miejscem pamięci był jednak cmentarz komunalny w Nowym Bytomiu (Ruda Śląska), gdzie w 1995 roku stanął pierwszy pomnik Ofiar Obozu Zgoda. Od tego roku byli więźniowie powojennego obozu, ich krewni i przyjaciele z Polski oraz zagranicy zapoczątkowali tradycję corocznych czerwcowych spotkań, nazwanych Dniem Pamięci Ofiar Zgody - dniem wspólnej modlitwy, refleksji i przeżywania bólu, który przez dziesięciolecia pozostawał przemilczany. Jednym ze świadków wydarzeń z 1945 roku był Holender Eric van Calsteren, który szczegółowo opisał sposób grzebania zmarłych i zamordowanych w grobach masowych. Najmłodszą, a zarazem prawdopodobnie ostatnią żyjącą osobą powojennego Obozu Pracy Przymusowej w Świętochłowicach-Zgodzie jest więźniarka Lidia Pilarska, urodzona 7 lipca 1945 roku w Świętochłowicach. Jej los stanowi poruszające świadectwo tragedii, która dotknęła także najmłodszych. Do dziś odkrywane są nowe fakty, które fragment po fragmencie uzupełniają tę trudną historyczną mozaikę. Krewni ofiar coraz częściej decydują się po latach milczenia dzielić swoimi bolesnymi wspomnieniami. Każde przerwane życie, każda przywrócona pamięci historia i każda ocalona z zapomnienia twarz są wyrazem naszego sprzeciwu wobec prób wymazania tych wydarzeń z historii regionu, wspólnoty i rodzin. kiedy? 1 lutego 2026 (niedziela), godz. 15.00 gdzie? Sala Kolumnowa, ul. Wojciecha Korfantego 34 kto prowadzi? Izabella Kühnel wstęp? 4 zł
Na mocy uchwał przyjętych przez Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej rok 2025 został ustanowiony Rokiem Tragedii Górnośląskiej. W ramach tych obchodów, 19 listopada 2025 roku, uroczyście odsłonięto zrewitalizowaną bramę dawnego obozu w Świętochłowicach-Zgodzie. Akt ten symbolicznie zwieńczył obchody 80. rocznicy tragicznych wydarzeń, które na trwałe wpisały się w historię Górnego Śląska. W uroczystości wzięli udział mieszkańcy regionu, członkowie rodzin ofiar, przedstawiciele Kościołów, samorządów lokalnych, władz województwa śląskiego oraz reprezentant rządu - wiceminister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dla wielu uczestników było to wydarzenie głęboko osobiste, stanowiące wyraz pamięci i hołdu dla tych, którzy zginęli lub doznali niewyobrażalnych cierpień. Dramatyczne wydarzenia, które w 1945 roku dotknęły dziesiątki tysięcy mieszkańców Śląska, do dziś pozostają otwartą raną i bolesnym doświadczeniem przekazywanym kolejnym pokoleniom. Od czerwca 1943 roku do stycznia 1945 roku ...
Terminy
1 Lutego 2026, Niedziela
14:00
Organizator
M
PL Początki Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu sięgają 1910 roku, kiedy przez grupę miłośników dziejów Bytomia zostało założone Bytomskie Towarzystwo Historyczno-Muzealne (Beuthener Geschichts- und Museumsverein). Towarzystwo utworzyło wówczas lokalne muzeum w oparciu o depozyty z prywatnych kolekcji kupca Simona Machy i nauczyciela Hansa Bimlera oraz zbiór pamiątek miejskich i cechowych, a także archiwaliów przekazanych przez bytomski magistrat. Obecnie bytomskie muzeum to niemal 2 000 000 zgromadzonych eksponatów o bezcennej wartości nie tylko dla dziedzictwa Górnego Śląska, ale przede wszystkim całego obszaru Europy Środkowej. Obecnie w Muzeum Górnośląskim funkcjonuje pięć działów naukowych: Dział Archeologii, Etnografii, Historii, Przyrody oraz Sztuki, a także działy pomocnicze, m.in. Edukacji oraz Promocji i Wydawnictw. Instytucja posiada także specjalistyczną bibliotekę, w której zgromadzono ponad 70 tysięcy woluminów w tym bezcenne starodruki. Ponad stuletnia historia muzeum, jak również jego okazałe zbiory to najlepsza wizytówka dla instytucji, która od dekad gromadzi i udostępnia zwiedzającym eksponaty archeologiczne, etnograficzne, przyrodnicze, dokumenty historyczne oraz wysokiej rangi dzieła sztuki. Siedziba placówki zmieniała się wielokrotnie, obecnie zajmuje dwa budynki: wzniesiony w latach 1929–1930 dwuskrzydłowy gmach główny, będący wybitną realizacją form charakterystycznych dla niemieckiego budownictwa funkcjonalistycznego lat 30. XX wieku, mieszczący sale wystaw, magazyny, pracownie i biura oraz wzniesiony z cegły w latach 1897–1899 i zaprojektowany przez Waltera Kerna ze Stegliz koło Berlina budynek byłego starostwa powiatu bytomskiego wraz z wozownią. To w nim znajdują się sala Kolumnowa i sala Gorczyckiego – reprezentacyjna aula nazwana imieniem wybitnego rozbarskiego kompozytora barokowego. Muzeum Górnośląskie to dziś poważna, licząca się w kraju placówka muzealna o niekwestionowanym dorobku, pokaźnych zbiorach i autonomicznym programie. Otwarta dla wszystkich, ukazuje kulturę jako całość, jako dorobek o charakterze materialnym i duchowym, powstający w określonej przestrzeni, czasie, oddziaływający na człowieka i przez niego kształtowany. Kultura nie jest oderwana od historii, przyrody, archeologii, ludzkiej myśli i twórczości – jest bytem uniwersalnym, i jako taką ją ukazujemy, podkreślając jednocześnie naszą górnośląską perspektywę. SZL Zaczōntki Gōrnoślōnskigo Muzeum we Bytōmiu siōngajōm 1910 roku, kedy skuli grupy miyłośnikōw historyje Bytōmia zaczło fungować Bytōmske Tŏwarzistwo Historyczno-Muzealne (Beuthener Geschichts- und Museumsverein). Tŏwarzistwo stworziło ôwdy miyjscowe muzeum na bazie depozytōw z ôsobistyj kolekcyje kramōrza Simona Machy a rechtora Hansa Bimlera jak tyż zbiōr miastowych a rzymieśniczych suwenirōw, a tyż archiwaliōw przekŏzanych bez bytōmski rathaus. Terŏźnie bytōmske muzeum to hned 2 000 000 sebranych eksponatōw ô wzŏcnym wercie niy ino dlŏ erbizny Gōrnego Ślōnska, ale przede wszyjskim cołkigo przestrzyństwa Postrzodkowyj Ojropy. Terŏźnie we Gōrnoślōnskim Muzeum funkcjōniyruje piyńć działōw naukowych: Dziōł Archeologije, Etnografije, Historyje, Przirody jak tyż Kōnsztu, a tyż działy spōmocne, m.in. Edukacyje jak tyż Prōmocyje a Wydŏwnictw. Instytucyjŏ posiadŏ tyż specjalistycznõ bibliŏtykã, kej sebrano bōłŏ bez 70 tysiyncy woluminōw, a rajn wzŏcne stare durki.�� Pōnad storocznŏ historyjŏ muzeum, jak tyż jego sroge zbiory to nojlepszŏ wizytka dlŏ instytucyje, co ôd dziesiynciolecie zbiyrŏ a udostympniŏ zwiydzajōncym eksponaty archeologiczne, etnograficzne, przirodnicze, historyczne dokumynta jak tyż wielkigo znaczyniŏ kōnsztowe roboty. Siydziba placōwki czynsto sie smiyniŏła, terŏźnie sōm to dwa budōnki: pobudōwany bez lata 1929–1930, głowny gmach ze krzidłōma, bydōncy znŏcznõ realizacyjōm mustrōw karakterystycznych dlŏ niymieckigo baukōnsztu funkcjōnalizmu slŏt 30. XX stoleciŏ, mieszczōncy zale wystŏwek, składy, nŏrychty a biōra jak tyż zniesiōny z cegłōwek bez lata 1897–1899 a narychtowany bez Waltera Kerna ze Stegliz kole Berlina budōnek tamtyjszego starōstwa bytōmskigo krysu społym z kolŏrniōm. Tukej rajn sōm Kolōnowŏ zala a zala Grzegorza Gerwazego Gorczyckigo – szykownŏ aula z mianym znŏcznego rozbarskigo barŏkowego kōmpozytora. Gōrnoślōnske Muzeum to dzisiej powŏżnŏ, rachujōncŏ sie w landzie muzealnŏ instytucyjŏ ô niykwestiōnowanym przirobku, srogich zbiōrach a włŏsnym programie. Ôtwartŏ dlŏ wszyjskich, tuplikuje kulturã za cołkość, za przirobek ô karakterze materyjnym a duchownym, powstŏwajōncy bez ôkryślōne przestrzyństwo, czŏs, fungujōncy na czowieka a bez niego formowany. Kultura niy mŏ ôdtarganŏ ôd historyje, przirody, archeologije, ludzkigo myndykowaniŏ a roboty – je bytym uniwerzalnym, i za takõ jã ukazujymy, bez podkryślanie bez tyn sōm czŏs naszã gōrnoślōnskõ perspektywã.
