Archiwum Kobiet

Projekt „Archiwum kobiet: Piszące”, realizowany przy Instytucie Badań Literackich PAN, zakłada stworzenie bazy danych oraz zainicjowanie digitalnego archiwum niewydanych rękopisów kobiet mieszkających na obszarze historycznej Polski od XVI wieku do współczesności. Baza danych obejmować będzie rękopisy odnajdywane w trakcie kwerend w poszczególnych archiwach na terenie współczesnej Polski i krajów europejskich, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów powiązanych kulturowo z Polską poprzez fakt dawniejszej łączności z jej terytoriami (Litwa, Ukraina, Białoruś, itp.). Zgromadzone w bazie rękopisy zostaną zindeksowane według kryteriów zasadniczych dla możliwości przyszłego naukowego opracowania ich zawartości, takich jak: autorstwo, miejsce i czas pochodzenia, gatunek piśmienniczy, słowa. Część najciekawszych znalezisk zostanie w ramach projektu umieszczona w formie skanów w bazie, stając się zaczątkiem digitalnego archiwum kobiet. Kobiece dzienniki, pamiętniki, korespondencja i niewydane rękopisy ich dzieł literackich, zwłaszcza sprzed drugiej połowy XIX wieku to dotąd niemal nieznany kontynent kultury polskiej i nie tylko, skrywający tajemnice tożsamości kobiet, genealogii tej tożsamości, a także tajemnice związków i aktywności kobiet innych niż uznane za jedynie znaczące dla biografii kobiecej związki małżeńskie oraz role rodzinne (żona, matka) i publiczne (patriotka, Matka Polka): związków przyjacielskich, miłosnych i zawodowych - często w nieoczekiwanych kierunkach przekraczających granice zakreślone przez pochodzenie etniczne, przynależność religijną, status społeczny oraz normy obyczajowe i moralne. Dzienniki, listy i inne dokumenty osobiste pozostające w rękopisach to nie tylko dokumenty życia umysłowego i obyczajów, ale także specyficzny, bardzo ważny i popularny, a zarazem często zapoznawany, zwłaszcza jeśli uprawiany przez kobiety, gatunek piśmienniczy poprzednich epok. Dzięki przeformułowaniu kategorii literackości tekstu i naciskowi kładzionemu we współczesnych badaniach na badanie praktyk piśmienniczych na podobnego typu zapiski można spojrzeć jako na rodzaj nieformalnej, prywatnej twórczości literackiej, nieprzeznaczonej do druku, ale funkcjonującej w pewnych obiegach czytelniczych (krąg rodziny, przyjaciół itp.). Z tego punktu widzenia piśmiennictwo kobiet - listy i dzienniki krążące pomiędzy nimi - okazują się także rodzajem drugiego obiegu kultury intelektualnej, niewchodzącym poprzez druk w sferę publiczną, ale nieprzecenionym między innymi jeśli chodzi o poznanie życia umysłowego kobiet minionych epok. Projekt realizowany jest w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki.